เบื้องหลังและสนามรบ

กำเนิดของภควัทคีตา

พระศรีกฤษณะทรงกล่าวภควัทคีตา ณ สนามรบกุรุเกษตร เมื่อ ปี 3102 ปีก่อน คริสตกาล ซึ่งเป็นเวลาก่อนพระโมเสส 1700 ปี, ก่อน พระพุทธเจ้า 2500 ปี, ก่อน พระเยซู 3000 ปี และก่อนพระมุฮัมหมัด 3800 ปี ดังนั้นจึงควรเข้าใจอย่างชัดเจนว่า ภควัทคีตานั้น ไม่ถูก รบกวนหรือดัดแปลงโดยศาสนาใด ๆ เพราะศาสนาเหล่านั้นยัง มิได้ถือ กำเนิดในช่วงเวลาดังกล่าว

ใครคือพระกฤษณะ?

พระกฤษณะ คือ พระนารายณ์ พระวิษณุ และพระวาสุเทพในองค์ เดียวกัน ในคัมภีร์นี้พระองค์ถูกเรียกด้วยพระนามต่าง ๆ ถึง 41 นาม เช่น อจยุตะ, โภควาน, โควินทะ, หริ, อีศวระ, มาธวะ, ปุรุษอุตตมะ, โยคีศวระ ฯลฯ พระกฤษณะในภควัทคีตา และในปุราณะทั้งหลาย ล้วนเป็นองค์เดียวกัน

ความสำคัญทางประวัติศาสตร์และการแปล

แปลเป็นอังกฤษครั้งแรกในปี ค.ศ. 1785 โดย Charles Wilkins
แปลเป็นภาษาละตินในปี 1823, เยอรมันใน 1826, ฝรั่งเศสใน 1846, กรีกใน 1848
ปัจจุบันถูกแปลแล้วในทุกภาษาสำคัญของโลก

ภควัทคีตานั้นมีเนื้อหาเฉพาะทางจิตวิญญาณอย่างลึกซึ้ง ซึ่งมิใช่คัมภีร์ประวัติศาสตร์เหมือนพระคัมภีร์ไบเบิล แต่เป็นคู่มือเพื่อการตื่นรู้ นอกจากนี้ คำว่า “นิพพาน” ที่ปรากฏในภควัทคีตานั้นก็มีรากฐานอยู่ในวรรณกรรมพระเวท มิใช่แนวคิดพุทธเพียงฝ่ายเดียว โดยในภควัทคีตา “นิพพาน” มักปรากฏร่วมกับคำว่า “พรหม” แปลว่า การหลอมรวมกับสัจธรรมสูงสุด

ภควัทคีตา อาจเข้าใจได้ว่าเป็นคำสอนที่คุรุถ่ายทอดแก่เชลา ผู้ซึ่งได้ตัดสินใจอย่างเด็ดเดี่ยวแล้วที่จะวางมือจากความปรารถนาและความทะเยอทะยานทางโลกทั้งหมด หากแต่ยังคงเผชิญกับความหดหู่ลึก ๆ อันเกิดจากความว่างเปล่าที่ดูเหมือนจะห่อหุ้มการดำรงอยู่ของตนในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของชีวิต

คัมภีร์เล่มนี้ประกอบด้วยบททั้งสิ้นสิบแปดบท ซึ่งเชื่อมโยงสัมพันธ์กันอย่างแนบแน่น แต่ละบทสะท้อนระยะหรือมิติหนึ่งของประสบการณ์ชีวิตมนุษย์ ผู้ศึกษาควรตระหนักถึงโครงสร้างนี้ในการอ่าน และพยายามค้นหาความสอดคล้องและความสัมพันธ์ภายในระหว่างบทต่าง ๆ

ผู้อ่านอาจพบถ้อยความที่ดูคล้ายการกล่าวซ้ำโดยไม่จำเป็น หากแต่การซ้ำดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของวิธีการที่ฤๅษีวยาสะตั้งใจใช้ เพื่อถ่ายทอดธรรมชาติและความจริงในหลายแง่มุม ผ่านมุมมองของสำนักปรัชญาต่าง ๆ ที่เคยเจริญรุ่งเรืองอยู่ในอินเดีย

ในส่วนของคำสอนทางศีลธรรมใน ภควัทคีตา มักมีผู้ที่ยังไม่ตระหนักถึงคุณค่าของการศึกษาศาสตร์เร้นลับ (occult) กล่าวอ้างว่า หากทุกคนดำเนินชีวิตตามแนวทางนี้ โลกย่อมจะหยุดนิ่ง และด้วยเหตุนี้คำสอนดังกล่าวจึงอาจเหมาะสมได้เพียงกับคนส่วนน้อย มิใช่กับมนุษย์ทั่วไป ทัศนะเช่นนี้หาได้ถูกต้องไม่

เป็นความจริงที่ว่ามนุษย์ส่วนใหญ่ยังไม่อาจละทิ้งหน้าที่ของตนในฐานะพลเมืองและสมาชิกของครอบครัวได้ ทว่าพระกฤษณะได้ทรงชี้แจงไว้อย่างชัดเจนว่า แม้หน้าที่เหล่านี้จะไม่อาจสอดคล้องกับชีวิตนักบวชผู้แยกตนอยู่ในป่า แต่ก็สามารถประสานเข้ากับการสละละทางจิตใจได้อย่างสมบูรณ์ และการสละละทางจิตใจนี้เองมีพลังในการก่อให้เกิดผลบนระนาบที่สูงกว่ามากกว่าการแยกกายออกจากโลกภายนอกเพียงอย่างเดียว

ว่าด้วยเรื่องคัมภีร์โบราณ

ภควัทคีตา เป็นคัมภีร์โบราณที่ถ่ายทอดคำสอนเกี่ยวกับปรัชญาชีวิตและจิตวิญญาณเนื้อหานี้ปรากฏในช่วงต้นของคัมภีร์มหาภารตะ (บรรพที่ 6) ซึ่งเป็นมหากาพย์ที่ว่าด้วยประวัติศาสตร์ความเป็นมาและการทำสงครามระหว่าง 2 ตระกูลผู้สืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษ คนเดียวกันคือพระภรตแห่งจันทรวงศ์

ลูกพี่ลูกน้องทั้งสองฝ่ายนี้เป็นที่รู้จักกันในนาม ปาณฑพ (Pandavas) และ เการพ (Kauravas) ฝ่ายเการพมีจำนวนมากถึงหนึ่งร้อยคน ขณะที่ฝ่ายปาณฑพมีเพียงห้าพี่น้องเท่านั้น ด้วยความไม่ประสงค์จะแบ่งปันอาณาจักรกับญาติของตน เการพจึงวางอุบายเชิญปาณฑพเข้าแข่งขันการพนันด้วยการทอยลูกเต๋า และใช้กลโกงอันไม่สุจริตจนสามารถเอาชนะได้ จากนั้นจึงยึดครองอาณาจักรทั้งหมดไปเป็นของตน

ตามเงื่อนไขของการเดิมพัน ปาณฑพต้องออกไปใช้ชีวิตนอกอาณาจักรเป็นระยะเวลาหนึ่ง เมื่อครบกำหนด พวกเขากลับมาเพื่อทวงขอส่วนแบ่งอาณาจักรอันชอบธรรม เพื่อจะได้ปกครองและดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี ทว่าเการพกลับปฏิเสธที่จะทำตามข้อตกลง และถึงขั้นไม่ยอมมอบที่ดินแม้แต่เพียง ห้าหมู่บ้าน ให้แก่ปาณฑพเพื่อใช้ดำรงชีวิตอย่างสงบ

เมื่อเการพไม่ยอมอ่อนข้อแม้แต่น้อย ปาณฑพจึงไม่เหลือทางเลือกอื่น นอกจากประกาศสงครามเพื่อทวงคืนสิทธิอันพึงมีของตน ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อนี้เอง พระผู้เป็นเจ้าในอวตารพระกฤษณะ ได้ประทานทางเลือกแก่ญาติทั้งสองฝ่าย ระหว่าง กองทัพของพระองค์ กับ พระองค์เอง โดยทรงย้ำอย่างชัดเจนว่าพระองค์จะไม่เข้าร่วมรบในสนามรบครั้งนี้

ฝ่ายเการพเลือกกองทัพของพระกฤษณะ เพราะเห็นว่าพระองค์จะไม่ลงมือสู้รบด้วยตนเอง ขณะที่ฝ่ายปาณฑพกลับพอใจอย่างยิ่ง เพียงได้มีพระกฤษณะอยู่เคียงข้าง พระกฤษณะจึงทรงรับบทบาทเป็น สารถีประจำรถศึกของอรชุน ซึ่งเป็นพี่น้องลำดับที่สามในบรรดาปาณฑพทั้งห้า และการจัดวางบทบาทเช่นนี้เอง ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของคำสอนอันลึกซึ้งแห่ง ภควัทคีตา

ฝ่ายเการพ นำโดย ทุรโยธน์

ฝ่ายปาณฑพ นำโดย ธรรมราชยุธิษฐิระ

แม้ทั้ง 2 ฝ่ายจะมีสายเลือดเดียวกัน แต่เพราะความโลภและการแก่งแย่งชิงดี จึงเกิดการขัดแย้งอย่างรุนแรง นำไปสู่สงครามมหาภารตะ ที่ต่อสู้กันยาวนานถึง 18 วันฝ่ายปาณฑพได้รับชัยชนะ แต่ก็ต้องสูญเสียทั้งแม่ทัพและกองกำลังไปจำนวนมาก จนผลลัพธ์ของชัยชนะนั้นเต็ม ไปด้วยความสูญเสียและทุกข์ระทม

ในเชิงประวัติศาสตร์ การศึกครั้งยิ่งใหญ่นี้คือการต่อสู้ระหว่าง 2 ตระกูล แต่ในเชิงปรัชญา มันคือการต่อสู้ครั้งยิ่งใหญ่ที่ the human spirit ต้องเผชิญกับกิเลสตัณหาต่ำต้อยในกายภาพ สำหรับบางคน อาจดูแปลกที่คำสอนเชิงปรัชญาอันลึกซึ้งยิ่งเช่นนี้ ถูกวางไว้ท่ามกลางฉากที่ดูไม่เหมาะสมเอาเสียเลย—บทสนทนาระหว่างอรชุนกับพระกฤษณะซึ่งกล่าวกันว่าเกิดขึ้นเพียงชั่วขณะก่อนที่การศึกอันดุเดือดจะปะทุขึ้น แต่เมื่อใดที่เราเริ่มเข้าใจมหาภารตะอย่างแท้จริง เมื่อนั้นเราจะเห็นได้ชัดว่า ไม่มีสถานที่ใดเหมาะสมไปกว่านี้อีกแล้วสำหรับการปรากฏของ ภควัทคีตา

ภควัทคีตา ปรากฏขึ้นในช่วงเวลาสำคัญของสงคราม ณ สนามรบกุรุเกษตรเมื่อพระกฤษณะ ผู้เป็นสารถีของอรชุน ได้แสดงธรรมเพื่อขจัด ความลังเลสับสนในใจของอรชุนคำสอนเหล่านี้ได้กลายมาเป็นหัวใจของคัมภีร์ภควัทคีตา